Aanbodpeiling Nederlands en Wiskunde

De Onderwijsraad vraagt Kohnstamm Instituut om een aanbodpeiling naar taal en rekenen in de Lerarenopleidingen

De Onderwijsraad heeft op 3 november 2022 een advies uitgebracht over taal en rekenen.

Taal en rekenen zijn basale vaardigheden om goed deel te kunnen nemen aan het onderwijs en de samenleving. Ook voor andere vakken zijn taal en rekenen belangrijk. Het zijn leergebieden die voor het verwerven van kennis en vaardigheden in alle vakgebieden en in alle onderwijssectoren leervoorwaardelijk zijn. Ervoor zorgen dat leerlingen voldoende geletterd en gecijferd zijn, is dan ook een belangrijke taak van het onderwijs.

Peiling onder docenten Nederlands en Wiskunde aan pabo’s en lerarenopleidingen

Kohnstamm Instituut heeft voor het advies van de Onderwijsraad, en in opdracht van de Onderwijsraad, vakdocenten Nederlands en rekenen/wiskunde aan de lerarenopleidingen bevraagd, die de docenten primair onderwijs (po) en voortgezet onderwijs (vo) opleiden. Dit hebben we gedaan in samenwerking met de Hogeschool Rotterdam.

Bijzondere aandacht voor kennisbenutting en differentiatie met oog op kansengelijkheid

De Onderwijsraad heeft Kohnstamm Instituut daarbij gevraagd in de peiling mee te nemen:

• Is er aandacht voor differentiatie van lesgeven aan diverse leerlingengroepen in het kader van kansengelijkheid?
• Welke aandacht besteden de lerarenopleidingen aan kennis uit wetenschappelijk onderzoek op het gebied van taal en rekenen?

 Zicht op actueel aanbod Nederlands en Wiskunde pabo’s en lerarenopleidingen

Op basis van de resultaten van de peiling (Tabellenboek Aanbodpeiling Nederlands en Wiskunde pabo, Tabellenboek Tweedegraads Lerarenopleiding) heeft Kohnstamm Instituut de Onderwijsraad als volgt geïnformeerd.

Ten aanzien van het aanbod basisvaardigheden Nederlands en Wiskunde zien we dat:

• Er is veel informatie en documentatie beschikbaar, zowel ten aanzien van waartoe wordt opgeleid (zie paragraaf 3.2 van het rapport) als hoe dit gebeurt (zie paragraaf 3.5 van het rapport).
• Het onderwijsaanbod staat uitgebreid beschreven (zie Stichting Leerplanontwikkeling; zie 10voordeleraar), is ruim onderbouwd, zowel met specifiek Nederlandse rapporten als internationale referenties, zowel wat betreft vakinhoud als didactiek.
• Iedere lerarenopleiding leidt uit deze algemene informatie eigen informatie af en maakt eigen keuzen.
• De structuur van de informatie en de wijze waarop deze informatie wetenschappelijk is onderbouwd verschilt tussen diverse websites/informatiedocumentatie van hogescholen.
• Daarom is vragenlijstonderzoek uitgevoerd onder de docenten Nederlands en Wiskunde aan de pabo’s en tweedegraads lerarenopleidingen.
• Uit dit vragenlijstonderzoek komt naar voren dat alle opleidingen voortbouwen op de informatie zoals gegeven door SLO en 10voordeleraar.
• Er is aanvullend kwalitatief onderzoek uitgevoerd in de vorm van casestudies.

Startende docenten nog niet vakbekwaam

Het pabo-curriculum zit vol en startbekwame docenten worden breed opgeleid, maar dit is iets anders dan dat studenten bij het behalen van hun diploma vakbekwaam zijn. Daarbij geven pabo’s aan dat niet alle afstuderende studenten 100% startbekaam zijn op alle taaldomeinen, maar het merendeel wel. Nascholing wordt genoemd als mogelijkheid om het niveau van docenten op het gebied van de basisvaardigheden (met name van) Nederlands en Wiskunde te verhogen.

Pabo-studenten worden opgeleid tot generalist, verdieping van de vaardigheden Nederlands en Wiskunde is hier van een andere orde dan aan de tweedegraads lerarenopleidingen, die vier jaar lang specialiseren in Nederlands of Wiskunde. In deze zin zou nascholing in juist deze basisvaardigheden na de pabo het niveau kunnen verhogen en onderhouden.

Tweedegraads lerarenopleidingen beperkt aandacht voor kwetsbare leerlingen

De vakinhoudelijke en didactische kennis zijn aanwezig op lerarenopleidingen. Startbekwame leraren worden opgeleid. Er is sprake van vakspecialisten, de context is in dit opzicht een heel andere dan aan de pabo’s.

Wat opvalt, is de relatief geringe aandacht voor het differentiëren naar verschillende kwetsbare leerlingengroepen, die juist op het voortgezet onderwijs gevoelig zijn voor uitval uit het onderwijs. Tijdig signaleren en tijdig afstemmen met de samenwerkingsverbanden is wat leraren kunnen doen, het bewustzijn hiertoe komt (qua voldoende aandacht hiervoor in de opleiding) onvoldoende naar voren uit deze peiling. Er lijkt ruimte voor verbetering te bestaan.

Op pabo en lerarenopleiding (te) weinig samenwerking bij aanvullende onderwijsbehoeften

Differentiatie krijgt in algemene zin aandacht, zowel voor Nederlands als Wiskunde.  Differentiatie met betrekking tot NT2 krijgt echter minder aandacht, met name aan de pabo’s. Differentiatie met betrekking tot afstemmen met samenwerkingsverbanden of afstemmen met jeugdhulpspecialisten bij special needs krijgt over de hele linie (pabo’s en lerarenopleidingen) onvoldoende aandacht.

Wetenschappelijk onderbouwd werken

Er is aandacht voor Kennisbenutting in alle opleidingen. Tegelijkertijd is er in nagenoeg alle opleidingen ruimte voor verbetering waar het de aandacht betreft voor professionaliseren en expertisebenutting van buiten de eigen opleidingsinstelling. Niet alleen docenten in het primair en voortgezet onderwijs zouden voordeel kunnen hebben van nascholing, ook voor docenten op de lerarenopleidingen in het algemeen zou dit van meerwaarde kunnen zijn.

Meer informatie

Schooten, E. van, Krepel, A. & Binsbergen, M. H. van (2022). Aanbodpeiling Nederlands en Wiskunde. Opleiden van docenten aan de pabo en tweedegraads lerarenopleiding. Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Rapport 1086.

Tabellenboek Aanbodpeiling Nederlands en Wiskunde pabo
Tabellenboek Tweedegraads Lerarenopleiding

Contactpersonen:
Erik van Schooten
Alexander Krepel

Zie ook:
Schrijfvaardigheid leerlingen basisonderwijs onderzocht
Basisvaardigheden

Samenwerkingspartners:
In opdracht van de Onderwijsraad
Hogeschool van Rotterdam