Opbrengstgericht werken in het voortgezet onderwijs nog in ontwikkeling

De introductie van opbrengstgericht werken (OGW) in het voortgezet onderwijs heeft geleid tot een groot aantal, meestal positieve, ontwikkelingen op de scholen. Toch ‘leeft’ OGW vooral bij docenten nog niet zo sterk en een essentieel onderdeel van opbrengstgericht werken, namelijk het gebruik van data als feedback voor het didactisch gedrag van docenten, blijft veelal nog onderbelicht.

Het tot stand brengen van een opbrengstgerichte cultuur heeft uiteraard tijd nodig, maar mogelijk zou meer sturing en ondersteuning kunnen leiden tot meer succes bij het implementeren van OGW.

Op verzoek van het Ministerie van OCW heeft het Kohnstamm Instituut in samenwerking met Oberon onderzoek uitgevoerd naar opbrengstgericht werken in het voortgezet onderwijs. Door middel van een literatuurstudie, een expertmeeting en dataverzameling in het vo-veld is onder de loep genomen welke beelden en opvattingen leven over OGW, zowel binnen als buiten de scholen. Voorts is onderzocht hoe scholen vorm geven aan OGW, in het bijzonder de gehanteerde werkwijze, relevante condities, vorderingen en aandachtspunten voor het vo. Ten slotte is gezocht naar aanknopingspunten voor beleid voor verbetering van OGW in het vo.

Ontwikkelingen

De introductie van opbrengstgericht werken in het voortgezet onderwijs heeft geleid tot een groot aantal, meestal positieve, ontwikkelingen op de scholen. Het is moeilijk om een volledig beeld te krijgen van de stand van zaken van OGW op de scholen, maar we zien wel dat scholen bijvoorbeeld meer cyclisch zijn gaan werken, dat er  meer aandacht is voor het leer- en ontwikkelpotentieel van leerlingen en docenten vaker aangesproken worden op de door hen behaalde resultaten bij de leerlingen.

Uiteraard is dat winst, maar het gaat voorbij aan een essentieel onderdeel van opbrengstgericht werken namelijk het gebruik van data als feedback voor het didactisch gedrag van docenten. Onze indruk is dat scholen die extern begeleid worden, in dit opzicht verder zijn dan scholen die geheel zelfstandig aan de slag zijn gegaan met OGW. De scholen die meedoen aan de pilot leerwinst, lijken meer bewust van de mogelijkheden die het gebruik van data hiervoor biedt dan de scholen uit de casestudy die in het kader van dit onderzoek verricht is. Wellicht kunnen daartoe geschoolde medewerkers van de school zelf de rol van begeleider op zich nemen.

Opvattingen

De term OGW raakt gaandeweg meer ingeburgerd bij de scholen, maar de betekenis is niet eenduidig. Er kunnen allerlei initiatieven onder verstaan worden die leiden tot verbetering van opbrengsten. Het doel voor OGW, het optimaliseren van leerlingresultaten, wordt algemeen onderschreven, maar dit leidt niet altijd tot dezelfde invulling van OGW en dezelfde processen op de scholen. Daarnaast ‘leeft’ OGW vooral bij docenten nog niet zo sterk. Cruciaal is dan ook de rol van de schoolleiding om een context te creëren waarin OGW kan gedijen, zoals een open cultuur en bespreekbaarheid, en een focus op het versterken van vakmanschap.

Aandachtspunten bij implementatie

Voor de implementatie zou het behulpzaam zijn als OGW een meer operationele definitie krijgt en er een andere term dan OGW gehanteerd wordt. De essentie van OGW ontbreekt in beide, namelijk datafeedback aan docenten ter verbetering van hun lespraktijk. Een belangrijke voorwaarde voor OGW is het werken met de evaluatieve cyclus.

Voorts heeft het tot stand brengen van een opbrengstgerichte cultuur tijd nodig, zijn er bruikbare data en informatiesystemen nodig, en moeten kennis en vaardigheden gaandeweg ontwikkeld worden. Mogelijk zou iets meer sturing en ondersteuning kunnen leiden tot een grote meerwaarde.

Meer informatie:

Contactpersoon: Irma Heemskerk IHeemskerk@kohnstamm.uva.nl