Zicht op thuiszitten

Uniek inzicht in context van thuiszittende leerlingen

Enkele duizenden leerlingen in Nederland zijn ‘thuiszitters’: vanwege een combinatie van complexe problemen volgen zij (tijdelijk) geen onderwijs. Er is nauwelijks onderzoek beschikbaar over waarom leerlingen thuiszitten. In opdracht de Nederlandse vereniging van pedagogen en onderwijskundigen (NVO) onderzocht het Kohnstamm Instituut op basis van unieke data de factoren voor thuiszitten. Het Kohnstamm Instituut analyseerde 80 uitspraken van de Geschillencommissie passend onderwijs over leerlingen die thuiszitten of dreigden thuis te komen zitten. Het doel van dit onderzoek was inzicht geven in de omstandigheden waarbij kinderen thuis komen te zitten en aanbevelingen geven om thuiszitten te voorkomen. Allereerst stelden onderzoekers een grondig overzicht op van bestaande onderzoeksliteratuur over thuiszittende leerlingen. Vervolgens legden zij dat naast het patroon dat uit de uitspraken naar voren komt.

Bij welke leerlingen komt thuiszitten vooral voor?

De analyse laat zien dat er aanzienlijk meer uitspraken zijn over thuiszittende jongens (80%) dan meisjes. Daarnaast komt thuiszitten meer voor in het voortgezet onderwijs dan in het primair onderwijs of speciaal onderwijs. De uitspraken gingen het meest over verwijdering van een leerling, gevolgd door uitspraken over toelating van een leerling en ten slotte over het onderwijsaanbod dat leerlingen kregen (ontwikkelingsperspectief). Bijna de helft van de leerlingen was gediagnosticeerd met een psychische en/of fysieke beperking. Opvallend is dat in de uitspraken relatief vaak sprake is van agressief gedrag van de leerling.

Problemen tussen ouders – school en onvoldoende passend aanbod voor leerlingen

In meer dan de helft van de uitspraken wordt er een probleem in de relatie tussen school en ouders beschreven. In de meeste gevallen gaat dit om onvoldoende informatie-uitwisseling of betrokkenheid tussen school en ouder, en soms is er sprake van een vertrouwensbreuk tussen school en ouder. Daarnaast is het gebrek aan voldoende passend aanbod op school een veel genoemde factor voor thuiszitten in de geanalyseerde uitspraken. In een derde van de uitspraken wordt volgens de school of de ouders niet aan de zorgplicht voldaan, bijvoorbeeld omdat de huidige school er niet in slaagt om voor een plaats op een andere school te zorgen.

Investeer in communicatie tussen ouders en school

Het onderzoek geeft verschillende aanbevelingen, we lichten er twee toe.

Een eerste aanbeveling is om te investeren in een goede communicatie tussen school en ouder, en om leraren verder te professionaliseren in het omgaan met een divers ouderpubliek. Ook kan het helpen om een vertrouwenspersoon aan te wijzen die ouders en leerlingen begeleidt bij een dreigend conflict, niet alleen op dat specifieke moment maar ook daarna, gedurende een langere periode van de schoolloopbaan.

Help scholen bij het hanteren van agressief gedrag leerlingen

Een tweede aanbeveling is om scholen te helpen in het hanteren van agressief gedrag. De analyse laat namelijk zien dat problematisch gedrag en vooral agressie voor scholen moeilijk te hanteren is. Dit is zorgelijk, want vaak is agressief gedrag aanleiding tot verwijdering. Het is belangrijk dat scholen de aanleidingen voor het agressieve gedrag van de leerling kunnen opsporen.

Meer informatie: 

Krijnen, E., Vaessen, A., Pater, C. J., & Ledoux, G. (2021). Zicht op thuiszitten. Geschillen over toelating, verwijdering of ontwikkelingsperspectief van (dreigende) thuiszitters. Amsterdam: Kohnstamm Instituut. (Rapport 1071, projectnummer 40841).

Contactpersoon: Eke Krijnen, & Annabel Vaessen

Zie ook:

Binsbergen, M.H. van, Pronk, S., Schooten, E. van, Heurter, A. & Verbeek, F. (2019). Niet thuisgeven. Schooluitval vanuit het perspectief van thuiszitters. Amsterdam: Kohnstamm Instituut. (Rapport 1030, projectnummer 20774)/  https://kohnstamminstituut.nl/rapport/niet-thuisgeven/

Informatie over en de uitspraken van de GPO zijn te vinden op www.onderwijsgeschillen.nl