Anders organiseren? Teamwork!

Anders organiseren met meer samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid leidt tot meer werktevredenheid bij docenten

Op scholen waar het onderwijs op andere manieren georganiseerd is, ervaren docenten meer betrokkenheid en eigenaarschap. Er ontstaat meer en intensievere samenwerking tussen docenten en meer focus op onderwijsontwikkeling. Docenten ervaren dit als inspirerend, zo blijkt uit onderzoek van het Kohnstamm Instituut in samenwerking met CAOP.

Anders organiseren positief voor het lerarenberoep

In het onderzoek is nagegaan op welke manieren vo-scholen anders organiseren en wat de gevolgen hiervan zijn voor het personeel. We zagen dat scholen eigen keuzes maken in hoe ze de organisatie aanpassen. Voorbeelden hiervan zijn:

• in teams onderwijs bieden (co-teaching)
• gebruik maken van leerpleinen
• gebruik maken van digitale leeromgevingen
• langere lessen en variërend rooster
• leerlingen meer verantwoordelijkheid geven voor de eigen leerroute
• coaching van leerlingen door leraren
• intensiever samenwerken met het bedrijfsleven (projectopdrachten, beroepsstages, praktijklessen).

Anders organiseren betekent vaak dat docenten breed worden ingezet en vakoverstijgend en interdisciplinair werken, met afwisselende rollen en taken. Dit vraagt veel van docenten, maar de werkdruk wordt beter hanteerbaar door meer collegiale samenwerking en het delen van verantwoordelijkheden. Ook is er in de scholen die het onderwijs anders organiseren aandacht voor professionele ontwikkeling, bijvoorbeeld door te werken in professionele leergemeenschappen.

Opbrengsten voor het onderwijs zijn er ook

Volgens docenten heeft een andere wijze van organiseren een positief effect op de tevredenheid en motivatie van leerlingen. Ook wordt de relatie tussen leerlingen en het personeel op scholen sterker. Sommige leerlingen kunnen echter niet goed omgaan met de zelfstandigheid die zij op veel scholen krijgen en hebben dan meer structuur nodig. Of de leerresultaten van de leerlingen ook beter zijn dan op een gemiddelde school voor voortgezet onderwijs, is een vraag die moeilijk te beantwoorden is. Dit omdat anders organiserende scholen (ook) op andere typen leerresultaten, zoals zelfregulatie en samenwerking, focussen.

Tips uit de praktijk

Tips voor scholen die het onderwijs anders willen gaan organiseren zijn:

• Zorg voor een duidelijke visie en draagvlak
• Bezoek anders organiserende scholen
• Lees portretten van anders organiserende scholen
• Neem de tijd voor de verandering, en accepteer hobbels in het proces
• Maak een begin, ook al zijn de randvoorwaarden nog niet gerealiseerd.

Voor het onderzoek is een beperkte literatuurstudie uitgevoerd en zijn tien vo-scholen bezocht voor interviews met de schoolleiding en docenten. De scholen zijn geselecteerd aan de hand van verschillende criteria: de mate van ervaring met anders organiseren (hoe veelomvattend is de verandering , hoe lang geleden is de verandering opgestart) en spreiding naar achtergrondkenmerken (zoals aantal leerlingen, schooltype, regio enz.). In de rapportage zijn de bevindingen overkoepelend beschreven. Bovendien zijn er schoolportretten gemaakt, ter inspiratie voor andere scholen.

Meer informatie:

Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van Voion.

Contactpersoon: Irma Heemskerk

Werken in een school als professionele leergemeenschap: http://plg.kohnstamminstituut.nl/

Loopbaanpaden van leraren: https://www.voion.nl/nieuws/rollen-van-de-leraar-in-het-voortgezet-onderwijs-onderzocht

Volman, M.L.L., Raban, A.G., Heemskerk, I.M.C.C., Ledoux. G., Kuiper, E.J. (2018). Toekomstgericht onderwijs. Doelen en werkwijzen van innovatieve VO-scholen. Amsterdam: Kohnstamm Instituut.

Samenwerkingspartners: CAOP

Download rapport