Burgerschap in het basisonderwijs. Technisch rapport Peil.Burgerschap 2020

Ruimte voor verbetering burgerschapscompetenties

Het niveau van burgerschapscompetenties, burgerschapskennis en -houdingen van groep 8-leerlingen blijkt anno 2020 niet onverdeeld gunstig. Zo beantwoordde een kwart van de leerlingen driekwart van de kennisvragen fout. Een kwart de leerlingen beantwoordde ten minste de helft van de kennisvragen goed. Het niveau van burgerschapskennis van leerlingen blijkt vergeleken met 2009 wat lager. De meerderheid van de leerlingen scoort relatief laag op burgerschapshoudingen.

Omvangrijk onderzoek in het basisonderwijs

Dit blijkt uit Peil.burgerschap, een omvangrijk onderzoek, uitgevoerd door de afdeling Pedagogische en Onderwijswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam, het Kohnstamm Instituut, het GION van de Rijksuniversiteit Groningen en het Cito. Aan het onderzoek deden 2.237 groep 8-leerlingen mee van 94 basisscholen. Gegevens zijn verzameld onder leerlingen, leerkrachten en schoolleiders. Peil.burgerschap geeft inzicht in de burgerschapscompetenties van leerlingen en het burgerschapsonderwijs aan het einde van het basisonderwijs. Het maakt onderdeel uit van Peil.onderwijs: een serie periodieke onderzoeken onder de regie van de Inspectie van het Onderwijs naar domeinen van onderwijskwaliteit.

Burgerschapsonderwijs weinig planmatig

De kans op effectief burgerschapsonderwijs is groter als burgerschap een structureel onderdeel is van het onderwijs. Uit het onderzoek blijkt dat de randvoorwaarden hiervoor over het algemeen nog niet op orde zijn: het burgerschapsonderwijs is vaak weinig planmatig en er ontbreekt een uitgewerkte visie en inzicht in resultaten van de inspanningen. Leerdoelen met betrekking tot burgerschap zijn vaak globaal geformuleerd en weinig uitgewerkt. Ruim de helft van de leerkrachten geeft aan leerresultaten met betrekking tot burgerschap niet bij te houden. De helft van de leerkrachten die dit wel doet, gebruikt de informatie niet voor de inrichting van het onderwijs. Een belangrijk aspect dat goed op orde lijkt is een open en positief schoolklimaat. Zowel leerlingen als leerkrachten oordelen over het algemeen positief over de sfeer in de klas en op school. Op scholen is er veel goede wil om het burgerschapsonderwijs te versterken. De nieuwe wet die met ingang van schooljaar 2021/2022 van kracht werd, beoogt voor een verduidelijking van de burgerschapsopdracht te zorgen.

Positievere burgerschapshoudingen bij ruimte voor discussie in de klas