Iedereen binnenboord door de inzet van de groene leeromgeving

Schooluitval en thuiszitten

Schooluitval is een nog steeds groeiend probleem in onze samenleving. Soms komen kinderen op een plek buiten school weer wel tot leren. Zoals op de onderwijszorgboerderij. Dat is een zorgboerderij waar zowel zorg als onderwijs geboden wordt. De afgelopen twee jaar zijn resultaten hiervan onderzocht door een onderzoeksconsortium onder leiding van Wageningen University & Research, samen met Radboud Universiteit, Praktikon en Kohnstamm Instituut. Hieruit blijkt dat 80% van de onderzochte groep leerlingen via onderwijs op de zorgboerderij weer teruggaat naar school.

Het doel van dit onderzoek was na te gaan op welke manier onderwijszorgboerderijen bijdragen aan het verder voorkomen van uitval en het bieden van een gunstiger toekomstperspectief aan leerlingen in het primaire onderwijs. Concreet volgden de onderzoekers de afgelopen 2 jaar op basis van gestandaardiseerde instrumenten de ontwikkeling van 56 leerlingen op 11 onderwijszorgboerderijen via vragenlijsten en interviews.  Met 21 leerlingen en hun ouders en leerkrachten zijn meerdere diepte interviews gevoerd over de werkzame elementen bij het onderwijs op de boerderij.

Uit het onderzoek blijkt dat er bij de leerlingen sprake is van complexe problematiek van vaak langdurige aard. Bijna driekwart van de leerlingen zat thuis, voor de plaatsing op de onderwijszorgboerderij.  Bijna 60% heeft een grote leerachterstand op de basisvaardigheden lezen, spellen en rekenen, 70% kent tekortschietende executieve functies, zoals grote prikkelgevoeligheid, geringe emotieregulatie en weinig taakgerichtheid. Leerkrachten en ouders zien bij ruim 66% van de leerlingen duidelijke problemen in het sociaal-emotioneel functioneren. Voor het merendeel zijn dit internaliserende problemen zoals teruggetrokken gedrag en depressie.

80% keert terug naar school

Uit het onderzoek blijkt dat onderwijs aanbieden op de zorgboerderij deze leerlingen helpt: 80% van de leerlingen uit de onderzoeksgroep gaat weer terug naar school. Met name de executieve functies verbeteren en de sociaal-emotionele problemen nemen af tijdens de boerderij-periode. Hierdoor kan een leerling weer tot leren komen.

Wat volgens het onderzoek werkt is de combinatie van een niet-schoolse omgeving en een pedagogische en didactische aanpak met veel aandacht voor iedere leerling, waarbij hij of zij zich veilig en gehoord en gezien voelt. Daarnaast is de flexibele afwisseling tussen school- en boerderij-activiteiten helpend, zoals omgang met dieren en buiten zijn.

Kinderen die zichzelf leren kennen

De pedagogische aanpak is erop gericht dat een leerling zichzelf leert kennen, leert begrijpen hoe zijn/haar gedrag op anderen overkomt, en dat hij of zij handvatten krijgt om ander gedrag aan te leren. De didactische aanpak kenmerkt zich door aansluiting bij ieders niveau en het zetten van kleine stapjes (maatwerk) . Er worden dagelijks individuele doelen gesteld, die ook worden geëvalueerd. Hierbij krijgen leerlingen in zeer ruime mate en met grote regelmaat positieve feedback en complimenten. Dit leidt in dit onderzoek tot een beter zelfinzicht, een betere werkhouding, meer zelfvertrouwen en uiteindelijk tot persoonlijke groei. Dit komt overeen met wat andere studies internationaal melden met soortgelijke leerlingen en aanpak.

In een vervolgonderzoek worden de leerlingen gevolgd nadat ze weer zijn ingestroomd in het onderwijs (lopende). Door de langere volgtijd kan ook het langduriger effect op het leren en het gedrag worden onderzocht, en ook of de leerlingen zich in het onderwijs hebben kunnen handhaven.

Meer informatie

Hassink, J., Veerman, J.W., De Meyer, R., Van Binsbergen, M. & Wesselink, R. (2024). Iedereen binnenboord door de inzet van de groene leeromgeving; Onderzoek naar onderwijszorgboerderijen voor leerlingen die op school zijn uitgevallen. Wageningen Research.

Factsheet Onderzoek naar onderwijszorgboerderijen voor leerlingen die op school zijn uitgevallen.

Contactpersonen:
Consortiumleiding:  Jan Hasskink (WUR)
Contactpersoon Kohnstamm Instituut: Marion van Binsbergen

Zie ook:
Binsbergen, M.H. van, Pronk, S., Schooten, E. van, Heurter, A. & Verbeek, F. Niet thuisgeven. Schooluitval vanuit het perspectief van thuiszitters. Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Rapport 1030.

Dit onderzoek is (mede) gefinancierd door het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek, Eleven Floawers Foundation en Stichting Fondsenbeheer Landbouw en Zorg.

Het is uitgevoerd door stichting Wageningen Research (WR), Radboud Universiteit, Praktikon, Kohnstamm Instituut en Wageningen Universiteit in het kader van de subsidieronde Praktijkgericht onderwijsonderzoek Gedrag en Passend Onderwijs met projectnummer 40.5.20630.102.
Het consortium bestaat uit:
1 Wageningen University & Research
2 Radboud Universiteit
3 Praktikon
4 Kohnstamm Instituut