Tussenrapportage evaluatieonderzoek Amsterdamse Familiescholen

Familiescholen in ontwikkeling: tussentijdse inzichten in de AFS- aanpak voor meer kansengelijkheid

In Amsterdam werken scholen als Amsterdamse Familieschool (AFS) aan het bevorderen van kansengelijkheid voor kinderen en gezinnen. De kern van deze aanpak is dat scholen niet alleen kijken naar wat er in de klas gebeurt, maar ook aandacht hebben voor de thuissituatie, de buurt en de ondersteuning die gezinnen nodig hebben. Sinds schooljaar 2023/2024 doen inmiddels 39 scholen in het primair en voortgezet onderwijs mee.

In opdracht van de gemeente Amsterdam en het Samenwerkingsverband vo Amsterdam-Diemen onderzoekt Kohnstamm Instituut samen met het lectoraat Armoede Interventies (HvA) hoe de AFS-aanpak zich ontwikkelt op scholen. Het onderzoek bestaat uit drie onderdelen:

• Met een jaarlijkse inventarisatie van het aanbod op elke school brengen we in kaart hoe scholen de AFS-aanpak vormgeven;
• Met een jaarlijkse vragenlijst onder schoolprofessionals meten we veranderingen in attitudes, verwachtingen en handelen van professionals in relatie tot kansengelijkheid;
• Met jaarlijkse focusgroepen met professionals, ouders en leerlingen op een deel van de scholen verkrijgen we inzicht in ervaringen met de AFS-aanpak in de praktijk.

In deze tussenrapportage schetsen we hoe familiescholen zich in 2024 en 2025 ontwikkelen en welke veranderingen zichtbaar zijn in het handelen en de opvattingen van professionals die werken binnen deze aanpak.

Scholen in verschillende ontwikkelfasen

De AFS-aanpak krijgt steeds vaker vorm als een integrale aanpak waarin onderwijs, ondersteuning en samenwerking met partners samenkomen. Scholen werken met dezelfde bouwstenen, maar verschillen in tempo en invulling. Daarbij zien we duidelijke verschillen tussen het primair onderwijs (po) en het voortgezet onderwijs (vo). Vo-scholen bevonden zich in 2024 vaker in een beginfase en waren vooral bezig met visieontwikkeling, terwijl veel po-scholen al langer werkten vanuit een visie die aansluit bij AFS.

Vertrouwen in de aanpak als belangrijke basis

Tussen 2024 en 2025 zijn professionals in zowel het po als het vo beter op de hoogte geraakt van de AFS-aanpak. Bekendheid met en vertrouwen in AFS onder schoolprofessionals hangen samen met hun professionele handelen. Leraren met meer vertrouwen in AFS hebben bijvoorbeeld hogere verwachtingen van hun leerlingen (po) en besteden meer aandacht aan de thuissituatie en thuiscultuur van leerlingen (vo).

Ontwikkelingen in leraargedrag, vooral in het vo

Vooral in het vo zijn tussen 2024 en 2025 positieve veranderingen zichtbaar in het handelen van leraren: zij hebben hogere verwachtingen van leerlingen en besteden meer aandacht aan wat leerlingen vanuit hun thuissituatie meebrengen. In het po zijn in deze periode geen vergelijkbare veranderingen gevonden, mogelijk omdat daar al langer aandacht is voor deze thema’s.

Breed aanbod en samenwerking met partners

Familiescholen bieden leerlingen onder meer een rijke en verlengde schooldag, extra ondersteuning bij basisvaardigheden en voorzieningen zoals maaltijden. Dit aanbod vergroot volgens professionals de leefwereld van leerlingen en ondersteunt hun sociaal-emotionele ontwikkeling. Daarnaast werken familiescholen samen met een groot en divers netwerk van partners, vooral rond opvoedondersteuning, bestaanszekerheid, talentontwikkeling en welzijn. Deze samenwerkingen zijn waardevol, maar ook kwetsbaar door capaciteitsproblemen en versnippering.

Ouderbetrokkenheid: veel inzet, gedeeld eigenaarschap nog beperkt

Scholen investeren veel in ouderbetrokkenheid en ondersteuning van gezinnen, maar het blijft voor hen lastig om alle ouders te bereiken. Het aanbod voor ouders is in deze fase vooral ingericht als ondersteuning vanuit de school richting ouders. De stap naar ouders als gelijkwaardige partners die actief meebeslissen wordt op dit moment nog minder vaak gezet, terwijl dit wel een belangrijk uitgangspunt is binnen AFS.

Ondersteuning bij geldzorgen

Ondersteuning bij geldzorgen is op veel familiescholen een belangrijk onderdeel van de aanpak, met vaak een centrale rol voor brugfunctionarissen. In 2025 weten professionals beter hoe zij geldzorgen kunnen signaleren en waar zij ouders en leerlingen naartoe kunnen doorverwijzen dan een jaar eerder. Wel ervaren scholen handelingsverlegenheid richting gezinnen met geldzorgen net boven het minimuminkomen.

De tussenrapportage laat zien dat de AFS-aanpak zich op veel scholen ontwikkelt, maar ook dat verdere verdieping, uitwisseling tussen scholen en aandacht voor hardnekkige vraagstukken nodig blijven. In de komende jaren volgt verdere monitoring van deze ontwikkelingen.

Meer informatie

Mak, J. De Wit, M., Schoorl. R., Vaessen, A., Kruithof, M., Babayiğit, S., Van Griensven, L., & Custers, A. (2026). Werken aan kansengelijkheid op de Amsterdamse Familieschool: Tussentijdse bevindingen (2024-2025) uit een meerjarig evaluatieonderzoek. Amsterdam: Hogeschool van Amsterdam.

Andere publicatie:
Vaessen, A., De Wit, M., Mak, J., Kruithof, M., Schoorl, R., & Fukkink, R.G. (2023). Evaluatie van de Amsterdamse Familie School. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam.

Contactpersonen:
Merel de Wit
Annabel Vaessen

Samenwerkingspartner:
Hogeschool van Amsterdam