Over de relatie tussen gezondheid en onderwijs

Gezondheid is als term tegelijkertijd eenvoudig en complex. Iedereen begrijpt wat eronder wordt verstaan, als overkoepelend voor een enorme complexiteit die daaronder schuilgaat.
Ditzelfde geldt ook voor onderwijs. Iedereen weet wat onderwijs is, terwijl het stelsel van onderwijs en de prestaties van leerlingen aanleiding zijn tot de meest verhitte discussies en debatten.

Dat er een onlosmakelijke relatie bestaat tussen gezondheid en onderwijs is onder wetenschappers bekend. Maar hoezeer deze relatie bepalend is in de levensloop van mensen is minder bekend. Toch zou iedereen die voorstander is van het tegengaan van gezondheidsverschillen zich hierin moeten verdiepen. De relatie tussen onderwijssucces en een langere gezondheid is aangetoond. Omgekeerd geldt echter hetzelfde: uitval van onderwijs gaat gepaard met een grotere kans op gezondheidsproblemen en vroeg sterfte. Dit gegeven is minder onderzocht en ook minder bekend.

Voor wie meer reden nodig heeft om zich te verdiepen in het belang van deze relatie, is de oplopende rekening op de nationale zorgnota gedurende de levensloop interessant. Voor wie nog meer reden nodig heeft is het interactie-effect met aangrenzende domeinen zoals de economie, werkgelegenheid en de aansluiting tussen onderwijs, arbeidsmarkt en gezondheid interessant. Ten slotte kan de relatie tussen een opgeleide, gezonde en veiligere samenleving nog overtuigender zijn voor wie meer redenen nodig heeft om zich te verdiepen in de relatie tussen gezondheid en onderwijs.

Dat dezelfde groepen kinderen en jongeren die kwetsbaar zijn voor schooluitval, grotendeels samenvallen met dezelfde publieksgroepen die later in het leven kwetsbaar zijn voor gezondheidsproblemen en vroegsterfte, begint in beeld te komen. De COVID-19 crisis heeft dit pijnlijk duidelijk gemaakt. Wil preventie van gezondheidsproblemen kansrijk zijn, dan is vroeg signalering en vroegpreventie via onderwijs noodzakelijk. Tal van studies over meerdere  wetenschapsdisciplines maken dit duidelijk.

De verbinding tussen deze disciplines en hun verschillende onderzoeksagenda’s is echter nog een opgave die openligt. Dit geldt des te meer voor de verbinding tussen de sectoren van gezondheid en onderwijs. Gescheiden werelden spreken verschillende talen, gebruiken verschillende administratieve systemen, passen individuele of collectieve bekostiging toe en conditioneren hun professionals in een bijna tegengestelde richting.

Toch is er een bewustzijn op gang aan het komen van de eenheid van brein en gezondheid, op alle niveaus. Cognitie, leren en gezondheid gaan samen. Een definitie van Positieve Gezondheid gaat samen met positief gericht onderwijs voor alle kinderen. De wil tot domeinoverschrijdende samenwerking is niet eerder zo merkbaar geweest in de praktijk van onderwijs en zorg.

Wel is het overwinnen van een bijzonder taai institutioneel middenveld vol obstakels nu nog de grootste opgave. Dit taaie institutionele middenveld is ontstaan als uitkomst van tenminste twee geschiedenissen: ieder met een eigen historie van wetgeving, beleid en bekostiging. Willen gezondheid en onderwijs op één integrale agenda terechtkomen, dan zal dit middenveld als eerste een voorzet moeten doen. Pas dan wordt uitvoering gegeven aan de zogenoemde sociale investeringsstaat.

Meer informatie

Van Binsbergen, M.H., Lalihatu, E.S., Rosema, K.W., m.m.v. Vanneste-van Zandvoort, Y.T.M., Wessels, E-J. (2024). Over de relatie tussen gezondheid en onderwijs. Positieve gezondheid, health literacy en geletterdheid. Amsterdam: Kohnstamm Instituut; Utrecht: Nederlands Centrum Jeugdgezondheid. Rapport 1110.

Contactpersonen:
Marion van Binsbergen
Esmée Lalihatu
Koen Rosema

Zie ook:
Flyer De relatie tussen gezondheid en onderwijs

Samenwerkingspartner:
Nederlands Centrum Jeugdgezondheid: dr. Yvonne Vanneste-van Zandvoort, Ellen-Joan Wessels