Eindrapport Monitor onderwijssegregatie

Segregatie in het funderend onderwijs

Ondanks inspanningen van onder andere overheid, gemeenten en scholen om onderwijssegregatie tegen te gaan is het niveau van onderwijssegregatie al jaren stabiel en hoog in Nederland. Segregatie in het onderwijs betekent dat kinderen met verschillende achtergrondkenmerken, zoals het inkomen van hun ouders, elkaar niet tegenkomen op school. Onderwijssegregatie kan de sociale cohesie in de samenleving en kansengelijkheid negatief beïnvloeden. Kohnstamm Instituut heeft samen met KBA Nijmegen van 2022 tot en met 2025 jaarlijks de stand van zaken rond­om segregatie in het Nederlandse basisonderwijs en voortgezet onderwijs in kaart gebracht.

Monitor onderzoek

In het eindrapport doen we verslag van de onderwijssegregatie in het primair en voortgezet onderwijs van 2017-2018 tot en met 2023-2024. We gaan in op segregatie naar inkomen, opleidingsniveau en migratieachtergrond van ouders. Ook zoomen we in op de vier grote steden (Amsterdam, Den Haag, Utrecht, Rotterdam), ofwel de G4, en maken we vergelijkingen naar stedelijkheid van gemeenten. In het basisonderwijs gaan we tot slot nader in op denominatie en in het voortgezet onderwijs op schooltype. We gebruiken twee indices voor segregatie: 1) dissimilariteit (onevenredige verdeling van leer­lingen over scholen) en 2) interactie (de kans dat leerlingen met bepaalde kenmerken leerlingen met andere kenmerken op school tegenkomen).

Segregatie vooral hoog in de grote steden

Landelijk gezien is de onderwijssegregatie in basisonderwijs en voortgezet onderwijs de afgelopen jaren niet gedaald. Segregatie is het hoogst in de grote steden en de (zeer) sterk stedelijke gebieden. De verschillen in onderwijssegregatie tussen de (zeer) sterk stedelijke gebieden en minder stedelijke gebieden worden over de jaren heen minder groot.

De kans dat leerlingen met ouders die verschillen in inkomen en opleidingsniveau, elkaar ontmoeten op school is het grootst in matig stedelijke gebieden. De kans dat leerlingen met ouders die in Nederland zijn geboren, leerlingen ontmoeten waarvan de ouders in het buitenland zijn geboren, is het grootst in de zeer sterk stedelijke gebieden.

Brede brugklassen als oplossing?

In grote steden dragen algemeen bijzondere scholen (bv. antroposofisch, Montessori) in het po en categorale vwo en havo/vwo-scholen in het vo bij aan onderwijssegregatie. Categorale vwo-scholen dragen het meest van alle schooltype bij aan segregatie. Als het beleid gericht is op sociale cohesie en gelijke kansen dan zou het invoeren van een brede brugklas een mogelijke oplossing zijn. Uit eerder onderzoke is bekend dat het aanbod van brede brugklassen de onderwijssegregatie kan verminderen.

Meer informatie

Muskens, M., Van Helvoirt, D., Aalders, P., Wolbers, M., Karssen, M., Stronkhorst, E., Elshof, D., De Loos, R., & Lepoeter, S. (2025). Gescheiden werelden: Onderwijssegregatie houdt aan. Onderzoek naar segregatie in het primair en voortgezet onderwijs van 2017-2018 tot en met 2023-2024. Eindrapport 2025. Nijmegen: KBA Nijmegen.

Contactpersoon:
Merlijn Karssen

Zie ook:
Muskens, M., Wolbers, M., Van Helvoirt, D., Aalders, P., Lekatompessy, S., Karssen, M., Stronkhorst, E., Vaessen, A., Van der Ploeg, S., Keijzer, A., Bulder, E., De Hek, P., Borggreve, S., Jonker, H. (2023). Een grijs gebied. Onderzoek naar beleidsmaatregelen voor het tegengaan van segregatie in het onderwijs. Monitorrapport 2023.

Samenwerkingspartners:
KBA Nijmegen
DUO