NELI onderzocht in het gespecialiseerd onderwijs

Taalprogramma NELI helpt kleuters in speciaal (basis)onderwijs vooruit

Jonge leerlingen in het speciaal (basis) onderwijs (sbo en so clusters 3 en 4) gaan extra vooruit in taalvaardigheid wanneer zij deelnemen aan het NELI-programma (Nuffield Early Language Intervention).
NELI is een intensief, gestructureerd programma dat de woordenschat en mondelinge taalvaardigheid van jonge kinderen versterkt. Het programma is eerder onderzocht in het regulier onderwijs in Nederland en liet daar bescheiden positieve resultaten op de taalvaardigheid van kleuters zien. Dit onderzoek richt zich voor het eerst op de inzet van NELI in het gespecialiseerd onderwijs. Het onderzoek is gefinancierd door NKO in het kader van het programma ‘Effectmeting kansrijke interventies in het po en vo’.

Duidelijke taalwinst, vooral in het sbo

Het onderzoek vond plaats op 23 sbo- en so-scholen. Leerlingen die NELI volgden, lieten meer vooruitgang zien in taalvaardigheid dan leerlingen in de vergelijkingsgroep. De grootste winst werd gevonden in luistervaardigheid, het herhalen van zinnen en expressieve woordenschat. De opbrengsten zijn in het sbo duidelijker dan in het so.

Beperkte effecten op gedrag

Deelname aan NELI hing ook samen met een gunstigere ontwikkeling in de mate waarin leerlingen voor zichzelf opkomen en rekening houden met anderen, zoals beoordeeld door leerkrachten. Leerkrachten en tutoren signaleren in vragenlijsten en groepsinterviews dat kinderen mondiger worden, en meer zelfvertrouwen krijgen in hun taalgebruik. Op andere gedragskenmerken, zoals werkhouding en probleemgedrag, werden geen duidelijke verschillen gevonden. De analyses wijzen erop dat verbeteringen in taal en eventuele gedragsverbeteringen grotendeels onafhankelijk van elkaar optreden. Er zijn geen sterke aanwijzingen dat taalwinst de gedragsverandering volledig verklaart, of andersom.

Uitvoeringskwaliteit maakt verschil

De effectiviteit hangt sterk samen met de uitvoeringskwaliteit: bij scholen die NELI intensief en volgens plan konden uitvoeren, zagen we duidelijk grotere taalwinsten. Tegelijkertijd kampen veel scholen met tijdsdruk, personeelskrapte en praktische knelpunten (zoals planning rond vakanties en een gebrek aan geschikte ruimtes). Hierdoor kon het programma vaak niet volledig worden afgerond.

Aansluiting op complexere en oudere doelgroep

In het so zijn de uitvoeringsknelpunten nadrukkelijker aanwezig. Leerlingen hebben daar gemiddeld complexere gedrags- en/of cognitieve problematiek en zijn vaak ouder. Het groepsgerichte aanbod van NELI sluit daardoor minder goed aan. Sommige onderdelen (met name narratieve activiteiten) werden als lastig uitvoerbaar ervaren. Voor oudere leerlingen werd het programma soms als te ‘kleuterachtig’ of juist te compact (te weinig herhaling) beoordeeld, zeker bij leerlingen met cognitieve beperkingen. 

Volgende stap: aangepaste NELI-variant

De bevindingen laten zien dat NELI in principe haalbaar en implementeerbaar is in het gespecialiseerd onderwijs, maar dat aanpassingen nodig zijn om het programma optimaal te laten werken voor deze leerlingen. Met name woordkeuze, tempo en ruimte voor herhaling vragen bijstelling, zodat NELI beter aansluit bij oudere kinderen en leerlingen met complexe ondersteuningsbehoeften.

Meer informatie

Van der Veen, I., Veen, A., Rispens, J.E. & Elshof, D. (2026). NELI onderzocht in het gespecialiseerd onderwijs. Evaluatieonderzoek naar de Nuffield Early Language Intervention (NELI) in het so en sbo. Amstelveen: Kohnstamm Instituut. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam. Rapport 1158.

Contactpersoon
Ineke van der Veen

Samenwerkingspartner
Faculteit der Geesteswetenschappen, Capaciteitsgroep Nederlandse Taalkunde van de Universiteit van Amsterdam.