Duurzame ontwikkeling van de school als professionele leergemeenschap

Vorig onderzoek: PLG op gang brengen

In een eerder afgerond onderzoek brachten we bij 14 middelbare scholen in kaart hoe zij de ontwikkeling van een school als professionele leergemeenschap (PLG) op gang brachten. Dit onderzoek liet zien dat een school als PLG zich onder meer kenmerkt door samenwerking van docenten, met een collectieve verantwoordelijkheid voor het leerproces van leerlingen, een breed gedragen visie en ondersteunend leiderschap.

Nieuw onderzoek: duurzame ontwikkeling

De ontwikkeling van PLG’s is complex, omdat het niet gaat om een eenmalige herstructurering van scholen, maar om een doorlopend proces van cultuurverandering. Bij 5 van de 14 vo-scholen is daarom meer inzicht verkregen in de duurzame ontwikkeling van de school als PLG. De onderzoekers hebben hiervoor interviews gehouden met projectleiders en focusgroepgesprekken met project- en schoolleiding en docenten. Verder zijn onder meer ontwikkelplannen uit de scholen geanalyseerd.

Interventies van scholen

De volgende kerninterventies zijn door de scholen ingezet, met als doel bij te dragen aan de duurzame ontwikkeling van de school als PLG:

• Interne academie waarin docenten elkaar workshops geven over vernieuwingen.
• Leerplein waarin docenten gezamenlijk vakgeïntegreerd onderwijs vormgeven.
• Cluster met eigen beslissingsbevoegdheid om onderwijs in te richten.
• Gestructureerd programma waarin docenten regelmatig elkaar observeren.
• Professionele leerteams waarin docenten samen aan schoolbrede thema’s werken.

Constante verandering en collectieve verantwoordelijkheid

De scholen variëren in hoeverre zij tot duurzame ontwikkeling komen. Soms stopt een interventie doordat de kartrekker vertrekt, soms wordt een interventie doelbewust beëindigd. De scholen die door de jaren heen continue aandacht voor een PLG laten zien, kenmerken zich door een combinatie van stabiliteit en verandering, met een neiging naar constante verandering. Een stabiele samenwerkingscultuur ontstaat door collectieve verantwoordelijkheid voor het leerproces van leerlingen, een onderzoekende houding en vertrouwen en ruimte vanuit schoolleiding. Scholen die zich duurzaam ontwikkelen als PLG zijn goed in staat om feedback en wensen, en doelen voor in de toekomst te benutten. Dit zorgt ervoor dat er vanuit draagvlak aan nieuwe doelen en ideeën wordt gewerkt. Kartrekkers die zowel dicht bij de onderwijspraktijk staan als nauw contact met hun schoolleiding onderhouden vervullen hierin een belangrijke brugfunctie.

Aanbevelingen: terugblikken, collectief geheugen, gezamenlijke dialoog

• Een eerste aanbeveling is dat samenwerken aan onderwijskwaliteit niet alleen vooruitkijken vraagt, maar ook terugblikken. Een vorm van terugblikken is een tijdlijn te reconstrueren, waarin docenten en schoolleiders sleutelmomenten en ontwikkelingen in kaart brengen. Een dergelijke exercitie biedt leerpunten voor de toekomst.
• Een tweede aanbeveling heeft te maken met het collectief geheugen van een school; dat laat soms zien dat veranderingen ook weer vergeten worden totdat iemand erop wijst en het weer op de agenda zet. Dit kan een rol van kartrekkers zijn, zodat continue aandacht voor de school als PLG ontstaat.
• Een laatste aanbeveling is om de gezamenlijke dialoog te organiseren als onderdeel van de samenwerkingscultuur in school. Deze dialoog is met name raadzaam bij de start van een nieuwe interventie om de ideeën verder uit te werken. Een duurzame ontwikkeling wordt mogelijk dankzij steun van de schoolleiding die vanuit een visie toewerkt naar de toekomst, en dankzij inbreng van perspectieven van meerdere docenten die eerdere ervaringen en uitkomsten meenemen.

Meer informatie

De Jong, L., Vaessen, A., Admiraal, W., & Schenke, W. (2022). Duurzame ontwikkeling van de school als professionele leergemeenschap. Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Rapport 1099.

Contactpersoon: Annabel Vaessen

De Scan School als PLG is online beschikbaar te stellen voor scholen. Neemt u voor de mogelijkheden van het inzetten van de scan contact op met Edgar Tossijn.

Zie ook:

Bekijk hier het eerder afgeronde onderzoek (2018) naar De School als PLG.

Het onderzoeksteam:

Loes de Jong – Universiteit van Amsterdam
Wilfried Admiraal – OsloMet
Wouter Schenke – Penta Nova

Klankbordgroep:

We danken de klankbordleden Henk Sligte, Madeleine Lodeweges en Sander Galjaard voor hun inspirerende suggesties en kanttekeningen, die weer leidden tot nieuwe inzichten.

Scriptie:

Aan dit onderzoek was een masterstudent Onderwijswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam verbonden – Laura van der Lee – die we bedanken voor de inzichten die in haar scriptie naar voren komen.

Deelnemende scholen:

Ook danken we de betrokkenen uit de deelnemende scholen voor de gesprekken, waarin we werden meegenomen in jullie ontwikkeling:

• SG Jacobus Fruytier, locatie Uddel;
• Metis Montessori Lyceum, Amsterdam;
• Groene Hart Leerpark, Alphen aan den Rijn;
• Fons Vitae Lyceum, Amsterdam;
• Roelof van Echten College, Hoogeveen.