Kennisbenutting door docenten in het hoger onderwijs

Over studievoortgang in het hoger onderwijs is al veel kennis beschikbaar. Maar docenten, opleidingen en onderwijsinstellingen maken nog niet altijd gebruik van de kennis die onderzoek heeft opgeleverd. Om kennis uit onderzoek beter vindbaar, bereikbaar en toepasbaar te maken, is het zinvol eerst beter in beeld te krijgen hoe kennisbenutting nu eigenlijk precies tot stand komt in de praktijk van het hoger onderwijs (hbo en wo) in Nederland. Dit was voor de Expertgroep Toegankelijkheid Hoger Onderwijs (ETHO) de aanleiding voor een onderzoeksopdracht met als hoofdvraag: In hoeverre en op welke manier verwerven professionals in het hoger onderwijs kennis over het faciliteren van studievoortgang? In hoeverre passen zij die kennis toe in hun onderwijspraktijk? Hoe kan kennisbenutting door docenten in het hoger onderwijs worden vergroot?

Drie deelstudies

Er zijn drie deelstudies uitgevoerd om de onderzoeksvraag te beantwoorden: een literatuurstudie, een survey en een reeks interviews. De literatuurstudie heeft 25 relevante onderzoeken opgeleverd over factoren die docenten stimuleren of belemmeren om kennis te vinden en toe te passen. Verder is een korte, online vragenlijst uitgezet via Flitspanel, die door ruim 200 hbo- en wo-docenten is ingevuld. Daarnaast is via een reeks interviews aan 51 docenten van verschillende hbo- en wo-opleidingen gevraagd hoe zij kennis opdoen over het faciliteren van studievoortgang van studenten en hoe zij deze kennis benutten.

Zoeken naar kennis over het faciliteren van studievoortgang heeft (meestal) geen hoge prioriteit

Kennisverwerving over het faciliteren van studievoortgang heeft over het algemeen geen heel hoge prioriteit voor docenten in het hoger onderwijs. Als docenten toch op zoek gaan naar kennis, doen ze dat, volgens de literatuur, vooral als zij stuiten op urgente praktijkproblemen. De antwoorden van docenten in de survey en interviews zijn daarmee in lijn.  De meest genoemde aanleidingen zijn tegenvallende studieresultaten, verbeterpunten uit evaluaties en lopende innovaties binnen de opleiding.

Een belangrijke verklaring voor de geringe mate waarin docenten hun kennis over studievoortgang actief uitbreiden, is de werksituatie: er is (te) weinig tijd en facilitering voor. In het wetenschappelijk onderwijs komt daarbij dat onderzoek hoger gewaardeerd wordt dan onderwijs.

Collega’s zijn de belangrijkste kennisbron

Uit zowel de literatuur- als de empirische studies komt naar voren dat docenten gebruikmaken van een breed spectrum van kennisbronnen. Maar de populairste manier om kennis over studievoortgang te verwerven is kennisoverdracht door collega’s en vakgenoten. Gesprekken met collega’s in zowel informele contexten als meer formele contexten, zoals teamvergaderingen of studiedagen, ervaren docenten namelijk als de meest laagdrempelige manier van kennisoverdracht.

Daarnaast gaan docenten niet altijd gericht op zoek naar bepaalde kennis of inzichten, maar krijgen ze ook regelmatig kennis aangereikt. Plekken waar docenten kennis aangereikt krijgen zijn bijvoorbeeld: de (docenten)netwerken waarin zij actief zijn, onderwijsdiensten (Centers for Teaching & Learning), gesprekken met collega´s en nieuwsbrieven of LinkedIngroepen waarbij zij zijn aangesloten.

Kennis die nauw aansluit bij de eigen onderwijspraktijk leidt het vaakst tot toepassing

Onderbouwde kennis die goed aansluit bij de specifieke onderwijscontext van de docent leidt het vaakst tot daadwerkelijke toepassing ervan. Daarbij geldt dat vooral tijd en faciliteiten om zich samen met collega’s te verdiepen in onderzoekskennis en om die kennis te vertalen naar de eigen onderwijspraktijk, van belang zijn om te komen tot daadwerkelijke kennisbenutting.

Hoe kan kennisbenutting door docenten in het hoger onderwijs worden vergroot?

Het onderzoek levert een aantal kansrijke ingangen op voor onderzoekers en onderwijskundigen om kennisbenutting op het gebied van facilitering van de studievoortgang te bevorderen:

• Kennis (herhaald) verspreiden via veel verschillende kanalen
• Faciliteren van (meer) kennisnetwerken voor onderwijsontwikkeling
• Betrekken van interne onderwijskundigen en/of opleidingsmanagers
• Actuele kennis delen via sociale media, nieuwsbrieven en websites
• Aanbieden van beknopte, praktijkgerichte en onderbouwde kennisproducten

Meer informatie

Boogaard, M., Lalihatu, E.S. & Conijn, J. (2024). Kennisbenutting door docenten in het hoger onderwijs: een literatuurstudie. Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Rapport 1127.

Boogaard, M., Lalihatu, E.S., Conijn, J., Wertwijn, T., Elshof, D. & Vaessen, A. (2024). Hoe komen docenten in het hoger onderwijs aan hun kennis over het bevorderen van studievoortgang? Survey en interviews over kennisbenutting. Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Rapport 1128.

Contactpersonen:
Marianne Boogaard
Esmée Lalihatu

Zie ook:
Boogaard, M., Conijn, J. (2022). Kennisbehoeften toegankelijkheid hoger onderwijs. Een inventarisatie. Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Rapport 1087.

Handreiking voor onderwijskundige professionals
Deze handreiking is gemaakt voor onderwijskundige professionals zoals onderwijskundig adviseurs, docentopleiders, trainers en opleidingsmanagers in het (hoger) onderwijs die kennis over het faciliteren van studievoortgang willen delen met docenten. Ook hier zijn de ideeën in de handreiking vooral afkomstig van de docenten die meededen aan het onderzoek.